Кабыл алынган убакыт 18.04.2023, Түзөтүлгөн 24.07.2023, Кабыл алынган 18.08.2023

ЭПОС ЖАНА ЫРЫМ –ЖЫРЫМДАР ТЕНИРЧИЛИКТИ ИЗИЛДӨӨ БУЛАГЫ

А. Исаева

Макалада теңирчиликтин реликтик формадагы элементтери элдин эпикалык мурасында (С. Каралаевтин «Эр-Төштүк» эпосунун варианты боюнча) жана «Зикр чалуу» салтта кездешкени жаны көз караш менен каралат. Кыргызстандын аймагындагы теңирчилик байыркы тамырларга ээ. Ага элдин бүтүндөй мурунку тарыхы менен бүгүнкүгө чейин байланышын түзгөн жана кыргыздардын салттуу маданиятынын ажырагыс бөлүгү болгон реликтик формадагы  элементтер мүнөздүү. Элдин эпикалык мурасын изилдөө адам жашоосунун башка жактары менен тыгыз байланышта руханий маданиятынын өзгөчөлуктөрун билүүгө, элдин эсинде туруктуу баалуулуктар жана идеалдар катары жашаган (тарыхий-маданий) тажрыйбага ээ болгон моральдык жана психикалык өзгөчөлүктөрдү (сезимдерди, кыялдарды жана көз караштарды) калыбына келтирүүгө мүмкүндүк берет. Эпос, ишенимдер жана ырым-жырымдар салттуу руханий маданиятты түзүүчү негизги элементтер катары теңирчиликти изилдөөдө маанилуу булак болуп саналат

теңирчилик, бакшычылык, кыргызчылык, эпос, салт, ишенимдер жана ырым-жырымдар, кут
219-226
Isaeva, A. (2023). EPOS AND RITUALS AS SOURCES FOR STUDYING TENGRISM. Bulletin of the Bishkek State University, 21(2), 219-226. https://doi.org/10.35254/bsu/2023.65.36

Колдонулган булактар

1. Аюпов, Н.Г. Тенгрианство как открытое мировоззрение [Текст]: Автореф. дис … д-ра филос. наук / Н.Г. Аюпов. – Алматы, 2004. – С.3 
2. Радлов, В.В. Шаманство и его культ [Текст] / В.В.Радлов // Радлов В.В. Из Сибири: Страницы дневника. – М., 1989. – С. 356 -357.
3. Гумилев, Л.Н. В поисках вымышленного царства [Текст] / Л.Н. Гумилев. – Санкт-Петербург: Абрис, 1994. – С. 260-261
4. Мурзахмедова Г. Вестник Кыргызской государственной юридической академии, 20142. - №2. [Электронный ресурс]. Режим доступа: https://arch.kyrlibnet.kg/uploads/ UAMURZAHMEDOVA2014_2.pdf (дата обращения: 17.02.2023)
5. Малов, С.Е. Енисейская письменность тюрков: Тексты и переводы [Текст] / С.Е. Малов. – М., Л.: Изд-во АН СССР, 1952. – С.26
6. Бичурин, Н.Я. Собрание сведений о народах, обитающих в Средней Азии в древние времена [Текст] / Н.Я. Бичурин. – М., Л.: Изд-во АН СССР, 1950. – Т. 1. – С.353
7. Бартольд, В.В. Отчет о поездке в Среднюю Азию с научной целью [Текст] / В.В. Бартольд. – Санкт-Петербург: [б.и.],1897. – С.111
8. Бартольд, В.В. Киргизы: Исторический очерк [Текст] / В.В. Бартольд // Бартольд В.В. Соч. – М., 1963. –  Т. 2. –  Ч.1. – С. 465
9.  Фалев, П.А. Введение в изучение тюркских литератур и наречий: Лекции, читан. проф. П.А. Фалевым в 1922 г. в Туркест. Вост. ин-те [Текст] / П.А. Фалеев.– Ташкент: Туркест. гос. изд–во, 1922. – С. 21
10. Радлов, В.В. Шаманство и его культ [Текст] / В.В.Радлов // Радлов В.В. Из Сибири: Страницы дневника. – М., 1989. – С. 363.
11. Эр Төштүк: Эпос [Текст] / Туз.: Р. Сарыпбеков, М. Мукасов; Ред. А. Акматалиев. – Бишкек: Шам, 1996. – 448 б.
12. Молдобаев, И.Б. Эпос «Жаныш и Байыш» как историко-этнографический источник [Текст] / И.Б. Молдобаев. – Фрунзе: Илим, 1983. – С.129
13. Баялиева, Т.Д. Доисламские верования и их пережитки у киргизов [Текст] / Т.Д. Баялиева. – Фрунзе: Илим, 1972. – С.45
14. Юдахин, К.К. Кыргызско-русский словарь [Текст] / К.К. Юдахин.– М.: Сов. энцикл., 1965. – С.290
15.Жирмунский, В.М. Введение в изучение «Манаса» [Текст] / В.М. Жирмунский. – Фрунзе: Изд-во Кирг. фил. АН СССР, 1948. – С.67-68.