Кабыл алынган убакыт 11.09.2024, Түзөтүлгөн 05.12.2024, Кабыл алынган 31.12.2024

КЫРГЫЗДАРДЫН АЗА КҮТҮҮДӨГҮ “БЕТ ТЫТУУ” САЛТЫНА БАЙЛАНЫШТУУ МААЛЫМАТТАР БОЮНЧА КЫСКАЧА ИЗИЛДӨӨ

Канатбек Абдужапар уулу

Макалада кыргыздардын "бет тытуу" аза күтүү салтына байланыштуу карама-каршы ма- алыматтар изилденет. Автор бул ырымдын келип чыгышын аныктоо үчүн ар кандай мез- гилдердеги кытай тарыхый булактарын, ошондой эле орусиялык, кыргыз жана кытай оку- муштууларынын эмгектерин талдайт. Жүргүзүлгөн салыштырмалуу изилдөө көрсөткөндөй, Энесай кыргыздары баштапкы учурда бул салтты колдонушкан эмес, бул эрте кытай жыл- наамасы "Тун Дянь" (801-ж.) менен тастыкталат. Кийинки "Танхуэйяо" (961-ж.) жана "Цэ фу юань гуй" (1013-ж.) булактары ырымдын бар экендигин көрсөтөт, бул кыргыздардын Энесайдан Алтайга жана Тянь-Шанга көчкөндөн кийин жергиликтүү түрк уруулары менен ассимиляциялануусу менен түшүндүрүлөт. Изилдөөнүн жыйынтыктары бул салттын этно- маданий байланыштар процессинде акырындык менен өздөштүрүлгөндүгү жөнүндөгү гипо- тезаны тастыктайт

этнография, көмүү каада-салттары, маданий ассимиляция, түрк эл- дери, тарых жазуу, байыркы хроникалар, миграциялык процесстер, этникалар аралык байланыштар, маданий мурас, этникалык иденттүүлүк
9-13
Abduzhapar uulu, K. (2024). A BRIEF STUDY OF THE MOURNING RITUAL ‘FACE-SCRATCHING’ AMONG THE KYRGYZ PEOPLE BASED ON RELATED DATA. Bulletin of the Bishkek State University, 22(4), 9-13. https://doi.org/10.35254/bsu/2024.70.02

Колдонулган булактар

1. Валиханов, Ч. Ч. Собрание сочинений в пяти томах. Том 2 / Ч. Ч. Валиханов ; редактор А. Х. Маргулан. – Алма-Ата : Главная редакция Казахской советской энцикло- педии, 1985. – 416 с.
2. Мокеев, А. М. Эволюция похоронных обрядов кыргызского народа / А. М. Моке- ев, А. З. Жапаров // Вестник Томского государственного университета. История. – 2022. – № 75. – С. 148-156.
3. Бичурин, Н. Я. (Иакинф). Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена : сочинение монаха Иакинфа. Часть I / Н. Я. Бичурин (Иакинф). – Алматы : Жалын баспасы, 1998. – 388 c.
4. Аристов, Н. А. Усуни и кыргызы или кара-кыргызы : очерки истории и быта на- селения западного Тянь-Шаня и исследования по его исторической географии / Н. А. 
Аристов. – Бишкек : Илим, 2001. – 582 с.
5. Бартольд, В. В. Киргизы : (исторический очерк) / В. В. Бартольд. – Фрунзе : Кир- гизское государственное издательство, 1927. – 57 с.
6. Бартольд, В. В. Сочинения. Т. 2, ч. 2. Работы по отдельным проблемам истории Средней Азии / В. В. Бартольд. – Москва : Издательство восточной литературы, 1964. – 657 с.
7. 孟楠. 古代黠戛斯人»剺面»习俗小考 = Байыркы Сяцзясынын «бет тытуу» салты боюнча кыскача изилдөө = Краткое исследование обычая «царапания лица» у древних хакасов / 孟楠 = Мэн Нан // 中国西北边疆 = Кытай түндүк батыш чек ара аймагы = Ки- тайское северо-западное приграничье. – 2004. – № 1. – С. 1-7. – Текст на китайском языке.
8. 孟楠. 黠戛斯人剺面习俗研究 = Сяцзясынын бет тытуу салты боюнча изил- дөөлөр = Исследования обычая царапания лица у хакасов / 孟楠 = Мэн Нан // 西域研究 = Батыш аймагы изилдөөлөрү = Исследования западных регионов. – 2007. – № 3. – С. 86-93. – Текст на китайском языке.
9. 王洁. 黠戛斯文化管窥 = Сяцзясы маданиятын кыскача изилдөө = Краткое иссле- дование культуры хакасов / 王洁 = Ван Цзе // 广播电视大学学报 (哲学社会科学版) = Теле-радио университети жарчысы = Вестник теле-радио университета. – 2011. – № 4. – Текст на китайском языке.
10. 《柯尔克孜族简史》编写组. 柯尔克孜族简史 = Кыргыз улутунун кыскача та- рыхы = Краткая история кыргызской национальности / 《柯尔克孜族简史》编写组 = «Кыргыз улутунун кыскача тарыхы» редакторлор тобу = редакционная группа «Краткой истории кыргызской национальности». – 乌鲁木齐 : 新疆人民出版社 = Урумчи : Синь- цзян элдик басмасы = Синьцзянское народное издательство, 1986. – (中国少数民族简史 丛书 = Кытай аз сандуу улуттарынын кыскача тарыхы китептер топтому = Серия крат- ких историй национальных меньшинств Китая). – Текст на китайском языке.