Кабыл алынган убакыт 18.12.2024, Түзөтүлгөн 31.03.2025, Кабыл алынган 28.04.2025

ОРТО АЗИЯ ДУҢГАНДАРДЫН АЙЫЛ ЧАРБАСЫНЫН ӨНҮГҮҮ ТАРЫХЫ ЖАНА АНЫН УЧУРДАГЫ АБАЛЫ

Х.И. Сусан

Макала Борбордук Азия дуңгандарынын 1877-1881-жылдары Кытай провинция- ларынан көчүп келгенден кийинки айыл чарба ишмердүүлүгүнүн тарыхый өнүгүүсүн жана учурдагы абалын изилдейт. Методология тарыхый материалдарды талдоону, талаа изилдөөлөрүн жана этностун өкүлдөрү менен алардын жыш жашаган жерлеринде маек- тешүүнү камтыйт. Изилдөө көрсөткөндөй, дуңгандар салттуу айыл чарба технология- ларын, эмгек куралдарын жана кол өнөрчүлүктү жаңы аймактарга алып келип, аймакта күрүч өстүрүүнүн пионерлери болушкан. Изилдөө айыл чарба ишмердүүлүгүнүн өзгөрү- шүн көрсөттү: салттуу күрүч өстүрүүдөн заманбап жашылча өстүрүүгө чейин алдыңкы технологияларды колдонуу менен. Жыйынтыктар аз сандуу элдин аймактагы өлкөлөрдүн азык-түлүк коопсуздугуна кошкон олуттуу салымын көрсөтөт, ошол эле учурда көп- төгөн салттуу кол өнөрчүлүк (ташуучулук, чий токуу) заманбап шарттарга ылайыкташуу процессинде жоголгон

күрүч өстүрүү, жашылча өстүрүү, суу чарбасы, ылайыкташуу, кол өнөрчүлүк, ташуучулук, чий, технологиялар, азык-түлүк коопсуздугу, механизациялоо
167-175
Sussan, Kh.I. (2025). THE HISTORY OF DUNGAN AGRICULTURE IN CENTRAL ASIA AND ITS CURRENT STATE. Bulletin of the Bishkek State University, 23(2), 167-175. https://doi.org/10.35254/bsu/2025.72.26

Колдонулган булактар

1. Ван Гоцзе. Географическое распределение переселившихся в Центральную Азию в 1877 году народа хуэй провинций Шэньси и Ганьсу / Ван Гоцзе // Нинся шэхуэй кэсюэ. — 1997. — № 4. — [Электронный ресурс]. Режим доступа: https://kns.cnki.net/kcms2/ article/abstract? (дата обращения: 15.02.2025) = Wang Guojie. The geographical distribution of Hui people from Shaanxi and Gansu provinces who migrated to Central Asia in 1877 / Wang Guojie // Ningxia Social Sciences. — 1997. — No. 4. — [Electronic resource]. Access mode: https://kns.cnki.net/kcms2/article/abstract? (accessed: 15.02.2025).
2. Васильев, Б. А. Культура и письменность Востока. Кн. VII-VIII / Б. А. Васильев. — Москва: Издание Всесоюзного Центрального комитета нового алфавита при Президи- уме ЦИК СССР, 1931. — С. 141-164 = Vasiliev, B. A. Culture and Writing of the East. Book VII-VIII / B. A. Vasiliev. — Moscow: Publication of the All-Union Central Committee of the New Alphabet under the Presidium of the Central Executive Committee of the USSR, 1931. — P. 141-164.
3. АН Кирг. ССР. Отд. общей тюркологии и дунгановедения. Очерки истории совет- ских дунган / АН Кирг. ССР. Отд. общей тюркологии и дунгановедения. — Фрунзе: Илим, 
1967. — 295 с. = Academy of Sciences of the Kirghiz SSR. Department of General Turkology and Dungan Studies. Essays on the History of Soviet Dungans / Academy of Sciences of the Kirghiz SSR. Department of General Turkology and Dungan Studies. — Frunze: Ilim, 1967. — 295 p.
4. Цибузгин, В. Заметка о жизни дунган селения Каракунуз Пишпекского уезда Семиреченской области / В. Цибузгин, А. Шмаков // Записки Семипалатинского подот- дела Западно-Сибирского отдела Императорского Русского географического общества. — 1909. — Вып. 4. — С. 12-28 = Tsibuzgin, V. A note on the life of the Dungans of the Karakunuz village of the Pishpek district of the Semirechye region / V. Tsibuzgin, A. Shmakov // Notes of the Semipalatinsk subdivision of the West Siberian Department of the Imperial Russian Geographical Society. — 1909. — Issue 4. — P. 12-28.
5. Шахназаров, А. И. Сельское хозяйство в Туркестанском крае / А. И. Шахназаров. — Санкт-Петербург: Тип. В. Ф. Киршбаума (отд-ние), 1908. — 512 с. = Shakhnazarov, A. 
I. Agriculture in the Turkestan Region / A. I. Shakhnazarov. — St. Petersburg: Typography of V. F. Kirshbaum (branch), 1908. — 512 p.
6. Имазов, М. Х. Дунганская энциклопедия / М. Х. Имазов. — Бишкек: Илим, 2009. — 473 с. = Imazov, M. Kh. Dungan Encyclopedia / M. Kh. Imazov. — Bishkek: Ilim, 2009. — 473 p.
7. Ван Гоцзе. История формирования и развития дунган — исследование миграции народа хуэй из Шэньси и Ганьсу в Центральную Азию / Ван Гоцзе. — Сиань: Шэнь- си жэньминь чубаньшэ, 1997. — 404 с. = Wang Guojie. The History of Formation and Development of Dungans — A Study of the Migration of Hui People from Shaanxi and Gansu to Central Asia / Wang Guojie. — Xi'an: Shaanxi People's Publishing House, 1997. — 404 p.
8. Савуров, М. Д. Из этнографии дунган Центральной Азии / М. Д. Савуров, М. М. 
Савуров. — Ташкент: Издательство Национальной библиотеки Узбекистана имени Али- шера Навои, 2018. — 204 с. = Savurov, M. D. From the Ethnography of the Dungans of Central Asia / M. D. Savurov, M. M. Savurov. — Tashkent: Publishing House of the National Library of Uzbekistan named after Alisher Navoi, 2018. — 204 p.
9. Сушанло, М. Я. Дунгане (историко-этнографический очерк) / М. Я. Сушанло. — Фрунзе: Илим, 1971. — 305 с. = Sushanlo, M. Ya. Dungans (Historical and Ethnographic Essay) / M. Ya. Sushanlo. — Frunze: Ilim, 1971. — 305 p.