Кабыл алынган убакыт 18.12.2024, Түзөтүлгөн 31.03.2025, Кабыл алынган 28.04.2025

АДЕП-АХЛАКТЫК БААЛУУЛУКТАР ЖАНА ДЕНЕ ТАРБИЯ: HOLISTIC (ТОЛУК КАНДУУ) ӨНҮГҮҮНҮН ФИЛОСОФИЯСЫ

С.Ш. Кошалиева, А. Жумадылова

Макалада дене тарбия менен руханий-адептик өнүгүүнүн ортосундагы байланыш философиялык, психологиялык жана педагогикалык өңүттө изилденет. Авторлор адеп- ахлактык баалуулуктар менен дене тарбиясынын өз ара толуктап туруучу гармониялуу тутумун адамдын бүтүндүк өнүгүүсүнүн компоненттери катары талдашат. Иш дене ме- нен жан дүйнөнүн ажырагыс байланышын аныктаган улуу ойчулдардын (Платон, Арис- тотель, Конфуций) идеяларына таянат. Кыргыз элинин акыл-насааттарынан мисалдар келтирилип, руханий жана дене тарбиянын улуттук менталитеттеги орду көрсөтүлөт. Изилдөөнүн жыйынтыктары дене менен жан дүйнөнүн тең салмактуулугу боорукер, чы- дамкай жана жоопкерчиликтүү инсанды калыптандыруунун негизги шарты экенин көр- сөтөт. Сунушталган педагогикалык модель Кыргыз Республикасынын билим берүү сис- темасында адеп-ахлактык жана дене тарбияны бириктирүүнүн негизи боло алат

гармония, бүтүндүк өнүгүү, этнопедагогика, руханийлик, интегра- ция, өзүн-өзү тартипке салуу, маданий мурас, тарбиялык модель, философиялык негиз- дер, психофизикалык биримдик
126-130
Koshalieva, S.Sh., & Jumadylova, A. (2025). MORAL VALUES AND PHYSICAL EDUCATION: THE PHILOSOPHY OF HOLISTIC DEVELOPMENT. Bulletin of the Bishkek State University, 23(2), 126-130. https://doi.org/10.35254/bsu/2025.72.20

Колдонулган булактар

1. «Улуттук дем – дүйнөлүк бийиктик» уңгужолу жөнүндө : Кыргыз Республикасы- нын Президентинин 2024-жылдын 18-декабрындагы №369 Жарлыгы // Кыргыз Респу- бликасынын ченемдик укуктук актыларынын мамлекеттик реестри. – URL: https://sf.gov. kg/uluttuk-dem-d%D2%AFjn%D3%A9l%D2%AFk-bijiktik-u%D2%A3guzholu/ (кайрылуу датасы: 21.05.2025)
2. Бектурганов, К. Руханий тазалык жана адеп-ахлактык тарбия кыргыз коомунда / К. Бектурганов // Кыргыз билим берүүсү. – 2021. – №3. – Б. 21-25.
3. Волков, Г. Н. Жашоо педагогикасы / Г. Н. Волков. – Москва : Академия басмасы, 
1989. – 228 б.4
4. Гумилёв, Л. Н. Эзелки түрк элдери / Л. Н. Гумилёв. – Москва : АСТ басмасы, 2010. – 576 б.
5. Кыргыз Республикасынын Билим берүү жөнүндө : Кыргыз Республикасынын Мыйзамы : 2023-жылдын 11-августунда №179 кабыл алынган // Кыргыз Республика- сынын ченемдик укуктук актыларынын мамлекеттик реестри. – URL: https://edu.gov.kg/ organizations/8/pages/286/ (кайрылуу датасы: 21.05.2025)
6. Измайлов, А. Э. Борбордук Азия жана Казакстандын элдеринин педагогикалык көз караштары / А. Э. Измайлов. – Москва : Педагогика басмасы, 1981. – 176 б.
7. Кыргыз Республикасынын Конституциясы. – Б.: Юридикалык адабият, 2021. – 84 б.
8. Кошалиева, С. Ш. Мектеп жашына чейинки балдардын ден-соолугун чыңдоодо оюн технологиясын колдонуу / С. Ш. Кошалиева // Вестник Бишкекского государствен- ного университета. – 2019. – №4(50). – Б. 158-160.
9. Кошалиева, С. Ш. Мектеп жашына чейинки балдардын физикалык өнүгүүсү, ден соолукту сактоо технологияларды колдонуунун ыкмалары / С. Ш. Кошалиева // Вестник БГУ. – 2022. – №4. – Б. 82-86.
10. Сластенин, В. А. Педагогика: педагогикалык окуу жайлардын студенттери үчүн окуу куралы / В. А. Сластенин, И. Ф. Исаев, А. И. Мищенко, Е. М. Шиянов. – Москва : Школа-Пресс басмасы, 1986. – 512 б.
11. Момунов, Т. Этнопедагогика негиздери / Т. Момунов. – Бишкек, 2012. – 561 б.
12. Токтомаматов, М. Жандын жана дененин гармониясы – holistic тарбиянын негизи катары / М. Токтомаматов // Педагогика жана Философия. – 2019. – №2(8). – Б. 33-38.