Кабыл алынган убакыт 14.04.2022, Түзөтүлгөн 12.07.2022, Кабыл алынган 04.08.2022

ЭКИ ТЫБЫШТАН ТУРГАН ОРТОК УҢГУ ЭТИШТЕРДИН СЕМАНТИКАЛЫК ПАРАЛЛЕЛДИКТЕРИ (МУКАДДИМЕТҮ’Л-ЭДЕБ, КЫРГЫЗЧА ЖАНА ТҮРКЧӨ НЕГИЗИНДЕ)

Али Челик

Кыргыз жана түрк тилиндеги эки тыбыштан турган (ВК жана КВ) орток уңгу этиштер- дин “Мукаддиметү’л-эдеб” (=МКЕ) аттуу эмгектеги орток уңгу этиштердин семантикалык параллелдиктери изилденген. Изилдене турган орток уңгу этиштер үчүн адегенде кыргыз жана түрк тилиндеги эки ты- быштан турган орток уңгу этиштер топтолгон. Андан кийин МКЕ менен салыштырылып се- мантикалык параллелдиктери изилденген. Даярдалган макалада орток уңгу этиштердин мааилери  берилип жатканда МКЕдеги маани, оригинал тексттеги сүйлөм жана азыркы учурдагы түрк тилине котормосу да кошулган. Андан кийин кыргыз жана түрк тилиндеги параллел жана жакын мааниге ээ уңгу этиштер берилген. Тиешелүү болбогон этиштерге орун бирилген жок. Илилмий макаланын белгилүү чекте болуусу байкалып, эки тилдеги орток уңгу этиштердин семантикалык өзгөчөлүктөрү тууралуу айрым далилдөөлөр айтылган. Макалада орток уңгу этиштер үчүн “Мукаддиметү’л-эдеб (1993)”, “Кыргыз тилинин сөздү- гү I-II (2011) ve “Түркчө сөздүк (2011)” негиз алынган

Уңгу этиш, кыргызча, түркчө, маани, Мукаддиметү’л-эдеб, параллелдик, Харизм, түрк тилдери, өзгөрүү, салыштыруу
66-70
Celik, A. (2022). PARALLELISM OF MEANING AT COMMON ROOT VERBS WITH TWO VOICES (BASED ON MUQADDIMA AL-EDAB, KYRGYZ AND TURKISH LANGUAGES). Bulletin of the Bishkek State University, 20(3), 66-70. https://doi.org/10.35254/bhu/2022.61.66

Колдонулган булактар

1. Dıykanov, K.-Kudaybergenov, C. (1957) Kırgız Tilinin Morfologiyası (Kol Cazma Ukugunda). Frunze:______.
2. Cakıpov, I.-Turusbekov, S.- Mayrıkov, D. (1955) Kırgız Tilinin Grammatikası. 1. Bölük. Frunze: Kırgızokuumambas.
3. (1958) Azırkı Kırgız Adabiy Tili (2. Bölüm) Frunze: Kırgızokuupedmambas.
4. Ediskun H. (1988). Türk Dilbilgisi. Ses Bilgisi-Biçim Bilgisi-Cümle Bilgisi. İstanbul: Remzi Kitabevi.
5. Çotuksöken, Y. (1991) Türkçe’de Ekler-Kökler- Gövdeler. İstanbul: Cem Yayınevi.
6. İmer, K.-Kocaman, A.-Özsoy, A.S. (2011) Dilbilim Sözlüğü. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi.
7. Gülensoy, T. (2015) Türkçe El Kitabı. Ankara: Akçağ Yayınları.
8. Ata, A. (2016). Çağatay Türkçesinin İlk Devresi. Harezm-Altın Ordu Türkçesi. Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınları.
9. Yüce, N. (1993). Mukaddimetü’l-Edeb. Hvarizm Türkçesi İle Tercümeli Şuşter Nüshası. Giriş-Dil Özellikleri- Metin-İndeks. Ankara: Türk Dil Kurumu.
10. (2011) Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.
11. (2011) Kırgız Tilinin Sözdügü I-II. Bişkek: Avrasya Press.