Кабыл алынган убакыт 07.12.2023, Түзөтүлгөн 01.03.2024, Кабыл алынган 27.03.2024

ОНЕГИН ЖАНА МАНАС, ВАЛИХАНОВ ЖАНА БЕЛИНСКИЙ; ОРУС АДАБИЙ СЫН ЖАНА КЫРГЫЗ ООЗЕКИ ПОЭЗИЯСЫ

Дж.К. Пламтри

Бул макалада "энциклопедия" жана "эпос" сөздөрүнүн "Манаска"карата баштапкы контексти каралат. Бул ассоциациянын келип чыгышына жаңы историзмдин ыкмасы боюнча - 1861-жылы Чокан Валихановдун орус тилинде жарыяланышы - Виссарион Белинскийдин адабий сынчысы, ошондой эле Валихановдун эпосторго болгон кызыгуусу, жалпы европалык (жана орус) 19-кылымдын коомдук-саясий контексттеги көз карашы. Валихановдун комментарийлери оригиналдуу чөйрөдө каралса, орус адабий сынынын интерпретациялык алкагынын кыргыз оозеки поэзиясына өтүшүн көрсөтөт. Бул терми- нологиянын 19-кылымдын башындагы орус колониализми менен байланышын жана анын "Манасты" чечмелөөгө жана баалоого олуттуу таасирин эске алып, бул макалада мындай терминологияны мындан ары колдонууга байланыштуу суроолор туулат

эпос, энциклопедия, "Манас", Валиханов, Белинский, жаңы историзм, терминология, орус адабият таануу, кыргыз оозеки поэзиясы, колониализм, 19-кылым
76-84
Plumtree, J.K. (2024). ONEGIN AND MANAS, VALIKHANOV AND BELINSKY; RUSSIAN LITERARY CRITICISM AND KYRGYZ ORAL POETRY. Bulletin of the Bishkek State University, 22(1), 76-84. https://doi.org/10.35254/bsu/2024.67.11

Колдонулган булактар

1. Plumtree, J. ‘A Telling Tradition: Preliminary Comments on the Epic of Manas, 1856– 2018.’ Medieval Stories and Storytelling: Multimedia and Multi-Temporal Perspectives. Ed. S. 
C. Thomson, pp 239-301. Turnhout: Brepols, 2021. Kyrgyz translation in Пламтри, Ж менен Н. Карыбекова. «Манас» эпосуна тиешелүү изилдөөлөргө (1856-2018) жаңыча илимий 
сереп. / Бишкек: Ордо компани, 2023.
2. Валиханов Ч.Ч. Собрание сочинений: в 5 тт. / Алма-Ата: Главная редакция Казах- ской советской энциклопедии, 1984-1985.
3. McKenzie, K. E. ‘Chokan Valikhanov: Kazakh Princeling and Scholar.’ Central Asian Survey 8 (1989):1-30.
4. Bailey, S. C. M. ‘Travel, Science, and Empire: The Russian Geographical Society’s Expeditions to Central Eurasia.’ Unpublished University of Hawai’i PhD thesis (2008). 
5. Greenblatt, S. Learning to Curse: Essays in Early Modern Culture. New York: Routledge, 1990.
6. Белинский В. Г. Полное собрание сочинений, в 13 тт. / Москва: Издательство Ака- демии Наук СССР, 1953-1959.
7. Layton, S. Russian Literature and Empire: Conquest of the Caucasus from Pushkin to Tolstoy. New York: Cambridge University Press, 1994.
8. Сатпаева Ш. К. Чокан Валиханов и русская литература: Историко-филологические очерки. / Алма-Ата: Жазушы, 1987.
9. The Memorial Feast for Kökötoy-Khan (Kökötöydün Ašı): A Kirghiz Epic Poem. Ed. and tr. A. T. Hatto. Oxford: Oxford University Press, 1977.
10. The Semetey of Kenje Kara: A Kirghiz Epic Performance on Phonograph. Ed. and tr. D. Prior with assistance of Ishembi Obolbekov. Wiesbaden: Harraswitz Verlag, 2006.
11. Prior, D. G. ‘The Twilight Age of the Kirghiz Epic Tradition.’ Unpublished Indiana University PhD thesis (2002).
12. Wintermann, J. ‘A Transcultural Perspective on the Epic Genre in Persian and Kyrgyz Poetry.’ Selected Studies on Genre in Middle Eastern Literatures – From Epics to Novels. Ed. H. Çelik and P. Kučera, pp. 47-69. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2023.
13. Манас энциклопедиясы 2-көлөм / Бишкек: Кыргыз Энциклопедиясынын Башкы редакциясы, 1995.
14. Юдахин К. К. Киргизско-русский словарь в 2 тт. / Фрунзе: Главная редакция Кир- гизской Советской Энциклопедии, 1985.
15. Эргис Г.У. Очерки по якутскому фольклору. / Москва: Наука, 1974.