КЫРГЫЗ УРМА МУЗЫКАЛЫК АСПАПТАРДЫН БӨЛҮКТӨРҮНӨ БАЙЛАНЫШТУУ АТОО СӨЗДӨРДҮН СЕМАНТИКАСЫ
Б.С. ЧекееваМакалада кыргыз тилиндеги урма музыкалык аспаптардын бөлүктөрүн билдирген лексемалардын (добулбас, дап, жекесан) комплекстүү лингвистикалык талдоосу берил- ген. Терминдердин (бет, кулак, жаргак, көзөнөк) семантикалык өзгөчөлүктөрү, этимоло- гиясы жана маанилеринин өнүгүү жолдору изилденет. Аталыштар аспап бөлүктөрүнүн функционалдык багытына жана тиричилик буюмдары менен дене мүчөлөрүнө окшош- туруп метафоралык көчүрүүнүн негизинде түзүлгөндүгү аныкталды. Терминологиянын кыргыз маданиятындагы урма аспаптардын байыркы сигналдык жана маалыматтык функциясы менен байланышы белгиленди. Атайын лексиканы түзүүнүн морфологиялык жана синтаксистик жолдору, ошондой эле түз маанилердин терминологиялык мааниге өтүүсүндөгү семантикалык деривациянын мыйзам ченемдүүлүктөрү аныкталды. Изил- дөөнүн жыйынтыктары кыргыз терминологиясынын жана этномузыка таануунун өнүгү- шүнө салым кошот
Колдонулган булактар
1. Касей, М. Аспап таануу : окуу китеби / М. Касей. – Бишкек : Полиграфбумресурсы,
2017. – 248 б. – Текст : непосредственный.
2. Субаналиев, С. Кыргыздын элдик музыкалык аспаптары: идиофондор, мембрана- фондор, аэрофондор / С. Субаналиев. – Фрунзе : Адабият, 1991. – 144 б. – Текст : непос- редственный.
3. Махмуд Кашгари. Түрк тилдеринин сөздүгү : [в 3 томах]. Том 1 / Махмуд Кашгари ; которгондор: Т. Токоев, К. Кошмоков. – Бишкек, 2011. – 811 б. – Текст : непосредственный.
4. Карасаев, К. Өздөштүрүлгөн сөздөр : сөздүк / К. Карасаев. – Фрунзе, 1986. – 420 б. – Текст : непосредственный.
5. Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү. I бөлүк / Ч. Айтматов атындагы тил жана адабият институту КР УИА ; А. Акматалиевдин жалпы редакциясы менен ; түзүүчүлөр: И. Абдувалиев, А. Кыдырманбетова, Ж. Семёнова. – Бишкек : Полиграфбумресурсы,
2019. – 799 б. – Текст : непосредственный.
6. Усмамбетов, Б. Махмуд Кашгаринин "Дивану лугат ат-түрк" эмгегиндеги турмуш- тиричиликке байланыштуу түшүнүктөрдү туюндурган лексикалык каражаттар (этно- лингвистикалык анализ) / Б. Усмамбетов. – Бишкек, 2016. – 308 б. – Текст : непосредственный.
7. Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү. II бөлүк / Ч. Айтматов атындагы тил жана адабият институту КР УИА ; А. Акматалиевдин жалпы редакциясы менен ; түзүүчүлөр: И. Абдувалиев, А. Кыдырманбетова, Ж. Семёнова [ж. б.]. – Бишкек : Полиграфбумресур- сы, 2019. – 799 б. – Текст : непосредственный.
8. Сейдакматов, К. Сөздөрдүн келип чыгыш тарыхынан : илимий басылыш / К. Сейдакматов ; жооптуу редактор Б. Исаков. – Бишкек, 2004. – 232 б. – Текст : непосредственный.
9. Биялиев, А. Аңчылык терминдердин кыргызча-орусча сөздүгү / А. Биялиев ; Кыргыз ССР ИА, Терминологиялык комиссия. – Фрунзе : Илим, 1967. – 106 б. – Текст : непосредственный.
10. Аширалиев, К. Орхон-Енисей жазма эстеликтериндеги уңгу сөздөр / К. Ашира- лиев ; Кыргыз ССР ИА, Тил жана адабият институту, Түркология сектору. – Фрунзе : Кыргыз ССР ИА, 1963. – 121 б. – Текст : непосредственный.
11. Севортян, Э. В. Этимологический словарь тюркских языков: Общетюркские и межтюркские основы на гласные / Э. В. Севортян ; АН СССР, Институт языкознания. – Москва : Наука, 1974. – 349 с. – Текст : непосредственный.
12. Жамашова, А. Кыргыз, түрк тилдериндеги элестүү этиштер : филология илимде- ринин доктору дисс. автореферат : 10.02.06 / А. Жамашова ; БГУ. – Бишкек, 2015. – 175 б. – Текст : непосредственный.
13. Абдувалиев, И. Кыргыз тилинин кесиптик лексикасы : филология илимдеринин доктору дисс. автореферат : 10.02.01 / И. Абдувалиев ; ЖМУ. – Бишкек, 2007. – 281 б. – Текст : непосредственный.