Кабыл алынган убакыт 11.09.2024, Түзөтүлгөн 05.12.2024, Кабыл алынган 31.12.2024

ТҮРК ЭТНОНИМИН КАЛЫПТАНДЫРУУНУН ТАРЫХЫЙ- МАДАНИЙ НЕГИЗДЕРИ

Рустам Кубанычбек уулу

Бул изилдөө түрк этнонимдеринин тарыхый-маданий булактарын жазма эстеликтер- дин жана археологиялык табылгалардын дисциплиналар аралык талдоосунун негизинде карайт. Термин алгач Түрк каганатынын доорунда (VI-VIII кк.) документтештирилген жана байыркы түрк тамыры törü- "пайда болуу, түзүү" деген сөздөн келип чыккан. Эт- нонимдин карышкырдын мифологемасы менен байланышы - уруулук түзүлүштүн не- гизги тотеми катары далилденет, бул каган символикасында жана ырым-жырым практи- каларында чагылдырылган. Кытай ("ту-кюе"), грек ("Фракия") жана Жакынкы Чыгыш булактарынын салыштырма талдоосу терминдин ар кандай контексттерде антропоним, этноним жана саясий маркер катары көп маанилүү табиятын көрсөтөт. Жыйынтыктар терминдин глобалдашуу шартында актуалдуулугун сактап калган этникалык аралык иденттүүлүктү калыптандыруудагы ролун баса белгилейт. Изилдөө түрк элдеринин ма- даний мурастарынын механизмдерин түшүнүүгө салым кошот

элдин келип чыгышы, уруулук бирикмелер, тарыхый мурас, мифология, ыйык (сакралдык) салттар, көчмөн цивилизациясы, руханий мурас, тотемизм, мамлекеттүүлүк, бийлик символикасы
83-90
Kubanichbek uulu, R. (2024). HISTORICAL AND CULTURAL FOUNDATIONS OF THE FORMATION OF THE TURKIC ETHNONYM. Bulletin of the Bishkek State University, 22(4), 83-90. https://doi.org/10.35254/bsu/2024.70.12

Колдонулган булактар

1. Durmuş İ. Milattan Önceki Dönemlerde Anadolu'da Türk Varlığı = Дурмуш И. Тюркское присутствие в Анатолии в доисторический период // Uluslararası Askeri Tarih Dergisi = Международный журнал военной истории. 2007. № 87. S. 1-16. URL: https:// dergipark.org.tr/tr/download/article-file/313721 (дата обращения: 15.01.2025).
2. Durmuş İ. Sakalar ve Hunlar Döneminde Anadolu'da Türk Varlığı = Дурмуш И. 
Тюркское присутствие в Анатолии в период саков и гуннов // Eski Ön Asya Uygarlıklarından Günümüze Anadolu'da Türk Varlığı = Тюркское присутствие в Анатолии от древних перед- неазиатских цивилизаций до наших дней. Ankara, 2008. S. 83-98. URL: https://www.altayli. net/sakalar-ve-hunlar-doneminde-anadoluda-turk-varligi.html (дата обращения: 05.01.2025).
3. Orkun H.N. Eski Türk Yazıtları = Оркун Х.Н. Древнетюркские надписи. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1987. 962 s. URL: https://www.academia.edu/41659776/Eski_ Türk_Yazıtları_Hüseyin_Namık_ORKUN (дата обращения: 15.01.2025).
4. Orkun H.N. Türk Sözünün Aslı = Оркун Х.Н. Происхождение слова "тюрк". Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2020. 36 s. ISBN: 978-975-16-1720-0. URL: https://ru.scribd. com/document/384618321/Huseyin-Namık-Orkun-Turk-Sozunun-Aslı-pdf (дата обращения: 15.01.2025).
5. Orkun H.N. Eski Türk Yazıtları = Оркун Х.Н. Древнетюркские надписи. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1987. S. 99-121. URL: https://www.academia.edu/41659776/ Eski_Türk_Yazıtları_Hüseyin_Namık_ORKUN (дата обращения: 15.01.2025).
6. Kafesoğlu İ. Tarihte "Türk" Adı = Кафесоглу И. Имя "тюрк" в истории // Reşid Rahmeti Arat İçin = Для Решида Рахмети Арата. Ankara, 1966. S. 307.
7. Sümer F. Oğuzlar (Türkmenler): Tarihleri-Boy Teşkilatı-Destanları = Сумер Ф. Огузы (Туркмены): История, племенная организация, дастаны. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 1999. S. 350-351. URL: https://www.altayli.net/wp-content/ uploads/2015/06/OĞUZLAR-Prof.-Dr.-Faruk-Sümer.pdf (дата обращения: 10.01.2025).
8. Koca S. Türk Kültürünün Temelleri II = Коджа С. Основы тюркской культуры. T. 2. Ankara: ODES Ltd. Kültür Yayınları, 2003. 47 s.
9. Ögel B. Türk Mitolojisi = Огель Б. Тюркская мифология. C. I. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1993. 644 s. ISBN: 978-975-16-0114-8.
10. Durmuş İ. Vusunlar = Дурмуш И. Усуни // Türkler = Тюрки. C. I. Ankara, 2002. S. 786-787. URL: https://tarihkitap.com/2024/06/17/vusunlar-2/ (дата обращения: 25.01.2025).
11. Eberhard W. Çinin Şimal Komşuları = Эберхард В. Северные соседи Китая. Ankara, 1996. 86 s. URL: https://ru.scribd.com/document/434301965/W-Eberhard-Cin-in-Şimal- Komşuları-pdf (дата обращения: 30.01.2025).
12. Kafesoğlu İ. Türk Milli Kültürü = Кафесоглу И. Тюркская национальная культура. İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1989. 454 s. ISBN: 978-975-437-236-6.
13. Nemeth G. Der Volksname Türk = Немет Д. Этноним "тюрк" // Körösi Csoma- Archivum = Архив Кёрёши Чома. 1927. II/4. S. 275-281. URL: https://dergipark.org.tr/tr/ download/article-file/157930 (дата обращения: 02.02.2025).
14. Kaşgarlı Mahmud. Divanü Lûgat-it-Türk = Махмуд Кашгарский. Словарь тюркских наречий. İstanbul, 2024. 885 s. ISBN: 978-975-17-4886-7.
15. Sümer F. Oğuzlar (Türkmenler) = Сумер Ф. Огузы (Туркмены). İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 1999. 230 s.
16. Kafesoğlu İ. Türk Milli Kültürü = Кафесоглу И. Тюркская национальная культура. İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1989. 318 s. ISBN: 978-975-437-236-6.
17. Kaşgarlı Mahmud. Divanü Lûgat-it-Türk = Махмуд Кашгарский. Словарь тюркских наречий. İstanbul, 2024. 353 s. ISBN: 978-975-17-4886-7.
18. Kafesoğlu İ. Türk Milli Kültürü = Кафесоглу И. Тюркская национальная культура. İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 1989. 319 s. ISBN: 978-975-437-236-6.
19. Durmuş İ. Türk Adının Ortaya Çıkışı, Anlamı ve Yayılışı = Дурмуш И. Возникнове- ние, значение и распространение имени "тюрк". 2007. 8 s. URL: https://dergipark.org.tr/tr/ pub/gav/issue/29831/321022 (дата обращения: 05.01.2025).