Кабыл алынган убакыт 13.11.2025, Түзөтүлгөн 22.02.2026, Кабыл алынган 24.03.2026

Адабий тексттердеги сын атоолордун синонимдери

Буркия Бекназарова

Бул изилдөөнүн максаты – адабий тексттерде сын атоолордун синонимдеринин функциялануу өзгөчөлүктөрүн аныктоо болду. Изилдөө сапаттык жана текстке багытталган мүнөздө жүргүзүлүп, “Жамил”, “Ак паром” жана “Гильотина” чыгармаларынын өкүлчүлүк материалдарынын анализине негизделип, андан соң сындык аттардын синонимдерин системалаштыруу жана алардын адабий дискурстун структурасындагы функцияларын талдоо жүргүзүлдү. Анализделген тексттерде сын-аттардын синонимдери аныктоочу гана эмес, текстти түзүүчү ролду да аткарып, каармандын мүнөзүн, мейкиндиктик жана пейзаждык образдарды, баалоочу жана символикалык көз карашты, тематикалык биримдикти жана автордук маданиятты калыптандырууда салым кошот. Изилденип жаткан материал синонимдик байланыштагы сын атоолордун жети туруктуу тобун аныктайт: сапаттык, баалоочу, түс атоочу, эмоционалдык мааниге ээ, мейкиндик-пейзаждык, характердик жана символикалык мааниге ээ. Сапаттык жана баалоочу топтор эң өндүрүмдүү экени аныкталды, ал эми түс билдирген жана символикалык жүктөлгөн бирдиктер саны жагынан азыраак болсо да, маанинин жогорку концентрациясы менен айырмаланат. Анализ көрсөткөндөй, “Жамила” чыгармасында синонимдик сын атоолордун эмоционалдык-психологиялык функциялык линиясы үстөмдүк кылат, “Ак паромдо” – мейкиндиктик-пейзаждык жана символикалык, ал эми “Асып коюучу жерде” – баалоо-философиялык жана аксиологиялык. Материалды талдоо үч негизги функционалдык моделдин кайра курулушуна алып келди: каармандын психологиялашуусу, мейкиндиктик элестетүүлөрдүн байытылышы жана баалоо-символикалык интерпретация. Контекстке жараша бир эле бирдик психологиялык функциядан символикалык функцияга, ошондой эле мейкиндиктик функциядан баалоо функциясына өтө аларын аныкталды, бул адабий тексттердеги сындырылган зат атоолордун функционалдык ийкемдүүлүгүн көрсөтөт. Изилдөөнүн практикалык маанилүүлүгү анын жыйынтыктарын көркөм адабияттын лингвостилистикалык жана адабий анализинде, стилистика, текст лингвистикасы жана идиостиль теориясын окутууда, ошондой эле адабий тилди мындан ары изилдөөдө колдонууда жатат

синонимдик талаа; семантикалык айырмалануу; лингво-стилистикалык анализ; адабий текст; контексттик функция; автордук модальдуулук; идио-стиль
59-73
Beknazarova, B. (2026). Adjective synonyms in fiction. Bulletin of the Bishkek State University, 24(1), 59-73. https://doi.org/10.35254/ss/1.2026.59

Колдонулган булактар

  1. Abdyramanova, A.Sh. (2025). A comprehensive study of the heritage of Ch. Aitmatov in the artistic and digital environment. Bulletin of Bishkek State University, 73(3), 10-17. doi: 10.35254/bsu/2025.73.01.
  2. Aitmatov, Ch. (1958). Jamila. Retrieved from https://adebiportal.kz/upload/iblock/e8f/e8f97f4323544d8ab1393991d15383a0.pdf.
  3. Aitmatov, Ch. (1972). The white steamship. London: Hodder and Stoughton.
  4. Aitmatov, Ch. (1986). The scaffold. Riga: Liesma.
  5. An, G. (2024). Domestication and foreignisation in translation studies: A bibliometric analysis of WoS core journal articles. Journal of Intercultural Communication, 24(4), 13-22. doi: 10.36923/jicc.v24i4.933.
  6. Bayalieva, D. (2023). The problem of morality in the story “Jamil” of Ch. Aitmatov. Bulletin of Kyrgyz National University, 15(1), 67-70. doi: 10.58649/1694-8033-2023-1(113)-67-70.
  7. Bozkurt, F., & Mohammadi, M.K. (2025). A bibliometric keyword analysis on lexicography. The Journal of Linguistics, 44, 28-44. doi: 10.26650/jol.2025.1655203.
  8. Carter, R., & Stockwell, P. (2008). The language and literature reader. London: Routledge. doi: 10.4324/9781003060789.
  9. Crosthwaite, P., Ningrum, S., & Schweinberger, M. (2023). Research trends in corpus linguistics: A bibliometric analysis of two decades of Scopus-indexed corpus linguistics research in arts and humanities. International Journal of Corpus Linguistics, 28(3), 344-377. doi: 10.1075/ijcl.21072.cro.
  10. Cruse, D.A. (1986). Lexical semantics. Cambridge: Cambridge University Press.
  11. Davies, C., Syrett, K., Taylor, L., Wilkes, S., & Zuniga-Montanez, C. (2022). Supporting adjective learning across the curriculum by 5-7 year-olds: Insights from psychological research. Language and Linguistics Compass, 16(11), article number e12476. doi: 10.1111/lnc3.12476.
  12. European Code of Conduct for Research Integrity. (2017). Retrieved from https://allea.org/european-code-of-conduct-2017/.
  13. Guo, X., Ang, L.H., & Xie, C. (2023). A systematic literature review on the translator’s voice. World Journal of English Language, 13(7), 57-69. doi: 10.5430/wjel.v13n7p57.
  14. Hajar, A., & Karakus, M. (2024). Five decades of language learning strategy research: A bibliometric review and research agenda. The Language Learning Journal, 53(2), 220-249. doi: 10.1080/09571736.2024.2361145.
  15. Halliday, M.A.K., & Matthiessen, C.M.I.M. (2013). Halliday’s introduction to functional grammar (4th ed.). London: Routledge. doi: 10.4324/9780203431269.
  16. He, H., & Xiong, B. (2025). A bibliometric analysis of translator’s style in translation studies: A Chinese perspective (1980-2022). SAGE Open, 15(1). doi: 10.1177/21582440251322591.
  17. Jeffries, L., & McIntyre, D. (2010). Stylistics. Cambridge: Cambridge University Press. doi: 10.1017/CBO9780511762949.
  18. Leech, G.N., & Short, M.H. (2007). Style in fiction: A linguistic introduction to English fictional prose (2nd ed.). London: Routledge.
  19. Liu, G., Wan Fakhruddin, W.F.W., & Zhou, T. (2024). Functional stylistic studies to pedagogic discourse: A systematic review of literature. Southern African Linguistics and Applied Language Studies, 42(4), 447-466. doi: 10.2989/16073614.2023.2288072.
  20. Liu, Q.Y., Ang, L.H., Waheed, M., & Kasim, Z.M. (2022). Appraisal theory in translation studies – a systematic literature review. Pertanika Journal of Social Sciences and Humanities, 30(4), 1589-1605. doi: 10.47836/PJSSH.30.4.07.
  21. Martin, J.R., & White, P.R.R. (2005). The language of evaluation: Appraisal in English. London: Palgrave Macmillan. doi: 10.1057/9780230511910.
  22. Murphy, M.L. (2010). Lexical meaning. Cambridge: Cambridge University Press. doi: 10.1017/CBO9780511780684.
  23. Olalla-Soler, C., Franco Aixelá, J., & Rovira-Esteva, S. (2021). Mapping cognitive translation and interpreting studies: A bibliometric approach. Linguistica Antverpiensia, New Series: Themes in Translation Studies, 19, 25-52. doi: 10.52034/lanstts.v19i0.542.
  24. Omar, L.I., & Salih, A.A. (2024). Systematic review of English/Arabic machine translation postediting: Implications for AI application in translation research and pedagogy. Informatics, 11(2), article number 23. doi: 10.3390/informatics11020023.
  25. Orozbaeva, A.O. (2025). Color adjectives in the novel “Laurel” by E.G. Vodolazkin. Proceedings of Young Researchers at the J. Balasagyn Kyrgyz National University, 1, 25-28.
  26. Pan, M.X., & Zhu, Y. (2022). Researching English language textbooks: A systematic review in the Chinese context (1964-2021). Asian-Pacific Journal of Second and Foreign Language Education, 7, article number 30. doi: 10.1186/s40862-022-00156-3.
  27. Price, H. (2022). The year’s work in stylistics 2021. Language and Literature, 31(4), 519-540. doi: 10.1177/09639470221134377.
  28. Simpson, P. (2025). Stylistics: A resource book for students. London: Routledge. doi: 10.4324/9781003269878.
  29. Statham, S. (2021). The year’s work in stylistics 2020. Language and Literature, 30(4), 407-433. doi: 10.1177/09639470211056687.
  30. Stockwell, P. (2020). Cognitive poetics: An introduction (2nd ed.). London: Routledge. doi: 10.4324/9780367854546.
  31. Sulaiman, M.Z., Haroon, H., Zainudin, I.S., & Mohamad Yusoff, M.J. (2024). The professionalisation of translation practice: A systematic review of the literature. Perspectives: Studies in Translation Theory and Practice, 32(2), 295-318. doi: 10.1080/0907676X.2022.2126323.
  32. Sun, X. (2024). Narrative stylistics research: Review, current status, and prospects. International Journal of Education and Humanities, 13(1), 343-348. doi: 10.54097/bj5tvx09.
  33. Syrett, K. (2024). Challenges and strategies for acquiring adjectives. Language and Linguistics Compass, 18(6), article number e70000. doi: 10.1111/lnc3.70000.
  34. Tao, D., & Eng, L.S. (2024). Bibliometric analysis and visualization of translation assessment: Research theme, evolution and hotspots. Forum for Linguistic Studies, 6(2), article number 2135. doi: 10.59400/FLS.v6i2.2135.
  35. Toolan, M. (2001). Narrative: A critical linguistic introduction. London: Routledge. doi: 10.4324/9780203714706.
  36. Topal, I.H. (2025). Research trends in lexicography: Journal of ASIALEX (2014-2024): A bibliometric analysis. Lexicography, 12(2), 83-106. doi: 10.3138/lexi-2025-0004.
  37. Umeanowai, K.O., & Hu, G. (2024). Unveiling the dynamic landscape of translation studies: A bibliometric analysis. SAGE Open, 14(4). doi: 10.1177/21582440241300123.
  38. Verdonk, P. (2002). Stylistics. Oxford: Oxford University Press.
  39. Wales, K. (2011). A dictionary of stylistics. London: Routledge. doi: 10.4324/9781315833507.
  40. Wang, S., Liu, X., & Zhou, J. (2022). Readability is decreasing in language and linguistics. Scientometrics, 127, 4697-4729. doi: 10.1007/s11192-022-04427-1.
  41. Wen, J., & Lei, L. (2022). Adjectives and adverbs in life sciences across 50 years: Implications for emotions and readability in academic texts. Scientometrics, 127, 4731-4749. doi: 10.1007/s11192-022-04453-z.
  42. Xu, Y., Zhuang, J., Blair, R., Kim, A.I., Li, F., Hernández, R.T., & Plonsky, L. (2023). Modeling quality and prestige in applied linguistics journals: A bibliometric and synthetic analysis. Studies in Second Language Learning and Teaching, 13(4), 755-779. doi: 10.14746/ssllt.40215.
  43. Yan, M., & Li, J. (2024). Prosody in linguistic journals: A bibliometric analysis. Humanities and Social Sciences Communications, 11, article number 311. doi: 10.1057/s41599-024-02825-9.
  44. Zhang, S., Zhang, X., Xu, H., & Hu, X. (2026). A bibliometric study of lexicography between 2003 and 2023. International Journal of Lexicography, 39, article number ecaf033. doi: 10.1093/ijl/ecaf033.