“ТАРЫХТАР ЖЫЙНАГЫНДАГЫ” МАНАС БААТЫР ТУУРАЛУУ БАЯН
Г. ЖумаеваКыргыз элинин тарыхындагы кылымдарга созулган кытай-калмактар менен болгон согуштун зардабы фольклордогу жомок, дастан, эпостук чыгармалардын жаралышын шарттаган. Өзгөчө “Манас” эпосунун үч илтиги жана көптөгөн кенже эпосторду айтууга болот. Ал эми биз сөз кылууга баш баккан Сайф ад-дин ибн дамулло Шах Аббас Аксыкентинин “Тарыхтар жыйнагындагы” (“Мажму атут таворих”) Манас баатыр тууралуу баянында кыргыздардын келишпес душманы – кытай-калмактар болуп берилип, кыргыздардын согуштук жүрүштөрүнүн негизи “диний казат” максатында чагылдырылат. Бул макалада Сайф ад-дин Аксыкенти өз коомунун саясий иделогиясынын нугунан чыкпай, эл оозунда укумдан тукумга өтүп айтылып, кыргыз элинин руханий дүйнөсүнө айлаган Манас баатырдын образын тарыхый даректер менен айкалыштырып чагылдыруу аракети баа жеткис экендигине басым коюлат
Колдонулган булактар
1. Абдылдаев Э. Абдылдаев.Э. “Манас” эпосунун историзми. – Ф., 1987.
2. Абдылдаев Э. Абдылдаев Э. Кыргыз фольклорунун тарыхы. – Ф., 1983.
3. Гумилёв Л.Н. Древние тюрки - Москва: Товарищество «Клышников-Комаров и Ко», 1993. - 513, [13] с.: карт.; 22 см.; ISBN 5-87495-008-7
4. Искендерова С. Жеке чыгармачылык менен көркөм мурастын айкалышы. –Б., 2010.
5. Златкин И.Я. История Джунгарского Ханства (1635-1758). - 2-е изд., М., Наука 1983. - 332 с.
6. Кыргызстандын тарыхы. –Б., 1998.
7. Кыдырбаева Р. “Манас” эпосунун архаикалык катмарлары. // Ала-Тоо, Кыргыз руху – “Манас”, -Б., 1995.
8. Кыдырбаева Р., Асаналие К. Кыргыз адабий тилинин терминдер сөздүгү. –Б., 2004.
9. Орозбаков С. 1-том. -Ф., 1979.
10. Сайф ад-дин ибн дамулло Шах Аббас Аксыкенти жана анын уулу Нурмухаммед. Тарыхтар жыйнагы. –Б., 1999.
11. Тахиржанов А. “Собрание историй” (Маджуму ат - таварих”). -Лен., 1960.
12. Кулбаракова З.А. “Манас” эпосундагы куш тотеминин көркөм параллелизми. БМУ Жарчысы, №2 (36) –Б., 2016, 55-б.