Кабыл алынган убакыт 18.04.2023, Түзөтүлгөн 24.07.2023, Кабыл алынган 18.08.2023

СӨЗ ТҮРКҮМДӨРҮНҮН ТРАНСПОЗИЦИЯСЫ: ДАГЫ//ДА СӨЗДӨРҮНҮН МИСАЛЫНДА

А. Карымшакова

Бул макалада азыркы кыргыз тилиндеги дагы // да сөздөрүнүн мисалында сөз түркүмдөрүнүн өтүүчүлүгү маселеси анализге алынат. Сөз түркүмдөрүнүн өтүүчүлүгү лингвистикада “транспозиция” же  “конверсия” деген терминдер менен  белгилүү. Азыркы кыргыз тилинде көбүнчө бөлүкчөлүк жана байламталык милдетте, ошондой эле тактоочтук кызматта да кеңири колдонулуп жүргөн дагы // да сөздөрү байыркы жазма эстеликтерде чакчыл формадагы этиштик милдет аткарган сөз болгон. Кылымдар алмашуу менен чакчыл этиштик милдет аткарган сөз сүйлөм конструкциясында трансформациялануунун натыйжасында тактоочко өткөн. Ал эми тактоочтон кызматчы сөз түркүмдөрүнө өтүүчүлүк тил илиминде белгилүү тилдик кубулуш экенин А.М.Щербак, Н.К.Дмитриев, К.Мусаев, Н.З.Гаджиева, Н.Е.Петров, Э.Н.Наджип өңдүү бараандуу түрколог окумуштуулар илимий анализдердин натыйжасында аныктап чыгышкан. Аталган макалада дагы//да сөздөрүнүн байламталык жана бөлүкчөлүк милдетте колдонулушуна жана анын себептерине негизги басым жасалат

транспозиция, түркологдор, түркологиялык эмгектер, жазма эстеликтер, чакчыл, тактооч, кызматчы сөздөр, байламтатар, бөлүкчөлөр
251-258
Karymshakova, A. (2023). TRANSPOSITION OF PARTS OF SPEECH: ON THE EXAMPLE OF THE WORDS DAGY//D. Bulletin of the Bishkek State University, 21(2), 251-258. https://doi.org/10.35254/bsu/2023.65.41

Колдонулган булактар

1. Щербак А.М. Очерки по сравнительной морфологии тюркских языков. (Наречие, служебные части речи, изобразительные слова). -Л.: Наука,1987. – 151 с.
2. Кыргыз тилинин түшүндүрмө сөздүгү. Т. I. -Фрунзе: Мектеп, 1984. – 622 б.
3. Русско-киргизский словарь.  / Под ред. ак. К.К.Юдахина. -М.: Гос. изд-во иностр. и нац. словарей, 1957. – 991 с.
4. Карымшакова  А. Кыргыз тилиндеги бөлүкчөлөрдүн структурасы, семантикасы жана функциясы. (Салыштырма планда). -Бишкек, 2019. – 260 б.
5. Бекмамбетов Р. Кыргыз тилиндеги частицалар // Мугалимдер газетасы. -1954. - 15-апрель.
6. Древнетюркский словарь. -Л.: Наука, 1969. – 676 с.
7. Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Морфология. -М.: Наука, 1988. – 560 с.
8. Грамматика современного якутского литературного языка: Фонетика и морфология. -М.: Наука, 1982. – 496 с.
9. Ысқақов А. Ⱪазіргі қазақ тілі. -Алма-Ата, 1991. – 382 б. 10. Гаджиева Н.З. Основные пути развития синтаксической  структуры тюркских языков. -М., 1973.
11. Дмитриев Н.К. Грамматика кумыкского языка. -М., -Л.: Изд-во АН СССР, 1940.
12. Қазақ тілінің грамматикасы: Морфология. I. -Алматы: Ғылым, 1967. -364 с. 13 Молгаждаров К.К. Түрк тилдериндеги көмөкчү сөздөрдүн калыптанышы жана өнүгүшү (байыркы, орто, азыркы түрк тилдеринин материалдарынын негизинде). – Бишкек, 2012. – 251 б. 
14. Амиров Р. Союзы в казахском языке. Автореф. дис. ...канд. филол. наук. -Алма-Ата, 1956. – 20 с.
15. Наджип Э.Н. Современный уйгурский язык. -М., 1960. – 133 с. 
16. Дмитриев Н.К. Строй тюркских языков. -М.: Изд-во вост. лит., 1962. – 607 с.
17. Мусаев К. Грамматика караимского языка. -М.: Наука, 1964. – 344 с.
18. Абдурахманов Г.А. Исследования по старотюркскому синтаксису.  (XI в.). -М.: Наука, 1967. – 210 с.
19. Зейналов Ф.Р. Служебные части речи  в современных тюркских языках (на материале огузской группы тюркских языков). Автореф. дис. ...докт. филол. наук. -Баку, 1966. - 84 с.
20. Иманов А. Кыргыз тилинин синтаксиси. II басыл. -Бишкек, 2009. – 419 б.
21. Кыргыз тили. Синтаксис / Ы.Жакыпов, Д.Майрыков, Б.Өмүралиев, С.Үсөналиев.  -Фрунзе: Мектеп, 1973. – 283 б.
22. Иманов А., Сапарбаев А. Кыргыз тили. Синтаксис. II бөлүк. Пед.окуу жайлары үчүн. -Фрунзе: Мектеп, 1988. – 282 б.