Кабыл алынган убакыт 30.10.2025, Түзөтүлгөн 01.03.2026, Кабыл алынган 24.03.2026

Кыргыз балдар адабиятын англис тилине которуу: лингвокультуралык көз караш

Махабат Орузбаева

Бул изилдөөдө кыргыз балдар адабиятын англис тилине которуу лингвокультуралык аспектиден каралат. Адабий тексттер коомдун дүйнө таанымын, салттарын жана коллективдүү аң-сезимин жеткирүүнүн маанилүү каражаты катары каралат. Глобализациянын ылдамдашынын шартында балдар адабияты жөн гана эстетикалык артефакт эмес, социалдаштыруунун жана көчмөн маданий баалуулуктарды муундан-муунга өткөрүүнүн күчтүү куралы болуп саналат. Изилдөөнүн негизги максаты – кыргыз жомокторун которууда улуттук жана маданий реалияларды, баалуулук системаларын жана символикалык элементтерди өткөрүү стратегияларын изилдөө болду. Изилдөө котормо илиминдеги байкаларлык боштукту толтурууга багытталган, анткени Борбор Азия адабияттары, анын ичинде кыргыз адабияты, англис тилдүү илимий чөйрөдө али жетиштүү деңгээлде чагылдырыла элек. Салыштырма-типологиялык жана аналитикалык ыкмаларды колдонуу менен кыргыз жана англофон маданияттарынын когнитивдик дүйнөлөрүнүн ортосундагы негизги лингвокультуралык маркерлердин (туугандык терминдер, символикалык образдар, маданий спецификалык буюмдар) ортомчулугу талданды. Тандалган которулган жомокторду кылдат талдоо доместикация жана форенизация стратегияларынын ортосундагы чыңалууларды көрсөттү. Айрыкча кыргыз реалияларын өткөрүүгө көңүл бурулду, анын ичинде «кийик» (жапайы бугунун бир түрү), «айран» (кымыздан жасалган ачытылган сүт), «жаянамаз» (намаз окуу төшөгү) жана «түндүк» (боз үйдүн жыгач төбөсү). Натыйжалар көрсөткөндөй, экспликация ыкмалары (сүрөттөмө глоссалар, транслитерация) окурмандын түшүнүүсүн жеңилдеткени менен, кээде булак тексттердеги терең символикалык, экологиялык жана философиялык маанилерди суюлтуу коркунучун жаратат. Мындан тышкары, изилдөөдө кыргыз элдик жомокторун социалдык күч жана адеп-ахлак тартибин чагылдыруусу боюнча классификация сунушталды – адилеттүүлүк жөнүндөгү эгалитардык баяндардан авторитардык түзүлүштөрдү ойлондурган назик чагылдырууларга чейин. Жыйынтыгында, изилдөө кыргыз балдар адабиятын англис тилине системалуу илимий талдоо жана сапаттуу түз которуу улуттук маданий иденттүүлүктү сактоо, ажырашууну алдын алуу жана дүйнөлүк адабий үндөрдү байытуу үчүн өтө зарыл деген корутундуга келди

фольклор; иденттүүлүк; маданияттар аралык коммуникация; билим берүү; символикалык образдар
23-31
Oruzbaeva, M. (2026). Translation of Kyrgyz children’s literature into English: A linguocultural perspective. Bulletin of the Bishkek State University, 24(1), 23-31. https://doi.org/10.35254/ss/1.2026.23

Колдонулган булактар

  1. Akmataliev, A., & Orozova, G. (2002). Children’s folklore. In S. Musaev (Ed.), Реорlе’s literature. Bishkek: Sham.
  2. Al-Fouzan, N.S. (2019). Cultural norms in translating children’s literature. (Master’s thesis, Al-Imam Mohammad Ibn Saud Islamic University, Riyadh, Saudi Arabi). doi: 10.24093/awej/th.229.
  3. Anjirbag, M.A., & Joosen, V. (2022). “You have to set the story you know aside”: Constructions of youth, adulthood and senescence in Cinderella is dead. Humanities, 11(1), article number 25. doi: 10.3390/h11010025.
  4. Bassnett, S. (2002). Translation Studies (3rd ed.). London: Routledge. doi: 10.4324/9780203427460.
  5. Brudny, D. (1954). Kyrgyz folk tales. Bishkek: Institute of Language, Literature and History.
  6. Cabiati, A. (2023). Blue chambers, bluebooks, and contes bleus: Gothic terror and female deviance in nineteenth-century adaptations of “Bluebeard”. Humanities, 12(4), article number 60. doi: 10.3390/h12040060.
  7. Danilenko, V.P. (2011). Methods of linguistic analysis. Moscow: Flinta.
  8. Desmidt, I. (2006). A prototypical approach within descriptive translation studies? In J. van Coillie & W.P. Verschueren (Eds.), Colliding norms in translated children’s literature. London: Routledge.
  9. Ghafur, F.M. (2024). Foreignisation and domestication in the Kurdish translation of the English short stories for children. Koya University Journal of Humanities and Social Sciences, 7(1), 483-493. doi: 10.14500/kujhss.v7n1y2024.pp483-493.
  10. Hastürkoğ, G. (2020). Translating culture in children’s literature: A case study on the Turkish translation of Letters from Father Christmas. Journal of Language and Linguistic Studies, 16(2), 729-737. doi: 10.17263/jlls.759280.
  11. Ibraimov, O. (2014). History of Kyrgyz literature of the 20th century (2nd ed.). Bishkek: Sham.
  12. Kozhbaeva, G., Mizamkhan, B., & Karimova, K. (2024). Translational adaptation of linguocultural components in American multicultural literature. Bulletin of Ablai Khan University. Series: Philological Sciences, 72(1). doi: 10.48371/PHILS.2024.72.1.023.
  13. Landim, A.S., de Menezes Souza, J., Braz dos Santos, L., Machado de Freitas Lins-Neto, E., Tenório da Silva, D., & Ferreira, F.S. (2024). How do cultural factors influence the attitudes of human populations protecting fauna? A systematic review. Journal for Nature Conservation, 79, article number 126605. doi: 10.1016/j.jnc.2024.126605.
  14. Newmark, P. (1988). A textbook of translation. London: Prentice‑Hall International.
  15. Nida, E. (1945). Linguistics and ethnology in translation problems. Word, 1(2), 194-208. doi: 10.1080/00437956.1945.11659254.
  16. Novikova, M.G. (2012). Measure of meaning, topical segmentation, and translation adequacy. Moscow: Flinta.
  17. Oittinen, R. (2000). Translating for children (1st ed.). London: Routledge. doi: 10.4324/9780203902004.
  18. Osmonova, N.I. (2015). Traditional culture of the Kyrgyz people as a text and a sign symbolical system. Herald of KRSU, 15(2), 12-16.
  19. Sheriev, Zh., & Muratov, A. (2014). Theory of literature. Bishkek: Okuma.kg.
  20. Sudartini, S. (2024). Preserving cultural identity: The imperative of prioritising Indonesian character values in English textbooks to safeguard against cultural hegemony in language learning. Journal of Character Education, 15(1), 21-37. doi: 10.21831/jpka.v1i1.71957.
  21. Turaeva, N. (2025). Linguocultural problems of translating children’s literature into Uzbek: A study through Roald Dahl’s Matilda. ZDIT, 4(40), 118-120. doi: 10.5281/zenodo.17899989.
  22. van Coillie, J. (2008). The translator’s new clothes: Translating the dual audience in Andersen’s “The emperor’s new clothes”. Meta: Translators’ Journal, 53(3), 549-568. doi: 10.7202/019239ar.
  23. Zhu, K., & Guo, G. (2024). A bibliometric analysis of translation studies of children’s literature and its implications school of international studies. Journal of Scientometric Research, 13(1), 260-271. doi: 10.5530/jscires.13.1.22.
  24. Yang, X. (2020). Children’s literature translation and reasons for its marginalization. International Journal of Frontiers in Sociology, 2(8), 39-44. doi: 10.25236/IJFS.2020.020805.